SUNUŞ (Ivan Illich/Barry Sanders - ABC: Aklın Modernleşmesi) Sözden yazıya, hafızadan unutuşa: Alfabe ve metnin dönüşümü

Bu yazı Yeni İnsan Yayınevi tarafından, dizi editörlüğünü yaptığım Ivan Illich Kitaplığı dizisinin 4. kitabı olarak 2015 yılında yayımlanan ve çevirmenliğini de yaptığım "ABC: Aklın Modernleşmesi"nin Sunuş bölümü olarak yazılmıştır.

Illich, Okulsuz Toplum’la başlattığı Batı’nın modernleşmesine dair anlatıyı son yazılarına  kadar sürdürmüştür. Illich, yazdığı kitapların sonuncusu olan In the Vineyard of the Text’den önce, aynı izlekle ilgili olarak, yazının ve metnin düşünceyi ve dolayısıyla toplumu ve uygarlığı nasıl biçimlendirdiği üzerine bir inceleme olan ABC: Aklın Modernleşmesi’ni, Barry Sanders ile birlikte kaleme aldı. Bu kitap, Gölge İş’te de ele alınan vernaküler alanın yok edilmesi ve öğretilmiş anadilin hakim kılınması temasının devamıdır. 

SUNUŞ (Ivan Illich - Gölge İş) Endüstriyel kibrin son sınırı: Vernaküler alanın yok edilmesi ve Gölge İş

Bu yazı Yeni İnsan Yayınevi tarafından, dizi editörlüğünü yaptığım Ivan Illich Kitaplığı dizisinin 3. kitabı olarak 2013 yılında yayımlanan "Gölge İş"in Sunuş bölümü olarak yazılmıştır.

Endüstriyel sistem ve sistemin açık veya örtük olarak içerdiği her şey, bugün normal ve kaçınılmaz olarak algılanıyor. Ancak sadece normal ve kaçınılmaz olarak değil, soyut ve evrensel insanlığın tarihsel olarak varmak istediği, neredeyse ereksel bir son olarak da anlaşılıyor. Tabii ki daha ileri götürülebilecek, daha da mükemmeleştirilebilecek, ama asla geri döndürülemeyecek ve vazgeçilemeyecek bir son: tarihin nihai amacı. 

SUNUŞ (Ivan Illich - İşsizlik Hakkı) Piyasa Hakimiyetinden Şenlikli Topluma: Beklenti Değil, Umut

Bu yazı Yeni İnsan Yayınevi tarafından Ivan Illich Kitaplığı dizisinin 2. kitabı olarak 2011 yılında yayımlanan "İşsizlik Hakkı"nın Sunuş bölümü olarak yazılmıştır.

Ivan Illich büyük eserler yazmamış, kendi deyimiyle “risaleler”, küçük kitaplar kaleme almıştır. Bu küçük kitaplardaki izlekler bitmez, her zaman bir sonuca da bağlanmaz. Ama onun açtığı tartışmalar modern toplumun mahrem yerlerinin üzerindeki örtüyü aralayan ve bir daha kapatılamayan müdahaleler olarak kalır. Açığa vurulan mahremiyet utandırır, öfkelendirir, görmezden gelinir, gizlenmeye ve kapatılmaya çalışılır, ama yok edilemez. Çünkü bütün bunlar modern toplumun en derinlerine kök salmıştır. İşte “İşsizlik Hakkı”, hâkim mesleklerin modern toplumdaki yerine ve saygınlığına yönelik benzer bir müdahale sayılabilir.

Açık Kitap: Ivan Illich (1926-2002)

Bu yazı 2010'da yayınlanan Açık Radyo Ansiklopedisi, Açık Kitap'ta Ivan Illich maddesi olarak yayımlanmıştır.

Modern yaşamın kökenlerine ve temel dayanaklarına yönelik radikal bir eleştiri anlayışı geliştiren Ivan Illich, yirminci yüzyılın en çok tartışma yaratan düşünürlerinden biriydi. Endüstriyalizmi, tüketim toplumunu, hızı, enerji kullanım biçimlerini, kurumsallaşmanın yıkıcı sonuçlarını, kısaca modern Batı uygarlığının tartışılmayan kabullerini kıyasıya eleştiren Illich, ekoloji hareketlerini ve yeşilleri de derinden etkilemiştir.

KİTAP TANITIMI - Su Her Zaman 'Su' Değildir...

Bu yazı 11 Ocak 2008 tarihli Radikal Kitap'ta yayınlanmıştır.

Ivan Illich bir konuşmasında tarihe dönmeyi bir kuyunun dibine iple inmeye benzetir. İnerken tutunduğunuz ip dışarıda bir yere bağlıdır ve inişi yaparken sürekli yukarıya bakarsınız. Tarihe dönerken de gözünüz sürekli ileride, yani bugünde olmalı, tarihi bugünle olan bağınızı hiç kaybetmeden anlamaya çalışmalısınız. Tarihe dönmek, geriye dönüp orada kalmak demek değildir. Illich, bütün çalışmalarında, özellikle de son dönem kitaplarında, bugünü anlamak ve modern endüstri toplumunun kesin kabullerinin tarihteki kökenlerini bulmaya çalışmak için hep bu yöntemi kullanmıştır.

Ölümünün Beşinci Yılında: Ivan Illich Neden Unutuldu?

Bu yazı Mesele dergisinin Aralık 2007 tarihli 12. sayısında yayınlanmıştır.

“İnsan bir kurumun kendisine veremeyeceği hiç bir şeyi düşleyemediği için her şeyi isteyerek boş bir güç geliştirmiştir. Çevresindeki süper güçlü araçlarla insan, araçlarının aracı durumuna gelmiştir. O en eski günahları kovmak için kurulan kurumların her biri kaçınılmaz olarak, kendi kendine kapanan bir tabut halini almıştır. İnsanoğlu, Pandora’nın saçtığı kötülükleri sokmak için yaptığı kutuların tuzağına düşerek kendisi o kutuların içinde kalmıştır. Bu araçların çıkardığı tozdan dumandan ferman okunmamaktadır. Ava giderken avlanmak, kendi kazdığı kuyuya kendi düşmek diye buna denir.”
Ivan Illich, Okulsuz Toplum, 1971

Ivan Illich, altmışlı yılların ve yetmişlerin en çok tartışma yaratan düşünürlerinden biriydi.

SUNUŞ: (Ivan Illich - H2O) H2O ve Unutmanın Suları

Bu yazı Yeni İnsan Yayınları tarafınan Ivan Illich Kitaplığı'nın ilk kitabı olarak 2007'de yayımlanan "H2O ve Unutmanın Suları"na Sunuş bölümü olarak yazılmıştır.

H2O ve unutmanın suları, Ivan Illich'in bütün yaşamına ve yazılarına yayılan izleğin zarif bir özeti gibidir. Modern endüstriyel toplumun, insanın maddeyle, yani eşyayla, kendi yarattığı araçlarla ve kültürle biçimlenen doğayla ilişkisinde yarattığı radikal dönüşüm. Buna Illich'in kavramlar sözlüğünden ödünç alarak, yozlaşma da diyebiliriz. İnsanı uzamdan, kendi belirlediği yaşama alanından, deneyim ve inançla çizdiği sınırlardan geri dönülmez biçimde koparan modernleşmenin sürükleyip bıraktığı yerdeyiz. Illich'e yeni bir gözle tekrar bakmaya başlarken, bu kitapta söylenenlerin uzak referanslarını anlamaya çalışmak, hatta burada suyun H2O'ya dönüşmesinin bir metafordan ibaret olmadığını söylemek bile önemlidir.

Ivan Illıch ve Okulsuz Toplum

Bu yazı 2007'de verdiğim bir seminerin notlarıdır.

Yirminci yüzyılın en önemli düşünürlerinden biri olan Ivan Illich, geniş kitleler tarafından tanınmasına neden olan “Okulsuz Toplum” (Deschooling Society) adlı kitabını 1971’de New York’da yayımladı. Illich’in ortaya koyduğu tüm toplumsal eleştiriler gibi, toplumun okulsuzlaştırılması düşüncesi de etkileyici bir fikir olarak heyecanla karşılanmış, ama neredeyse daha ilk okunuşta uygulanması olanaksız bir teorik duruş olarak kayda geçirilmiştir. Okulsuz Toplum, Illich’in en çok okunan kitaplarından biri, muhtemelen birincisidir. Illich, zorunlu eğitimin ve okulların kaldırılması gerektiğini savunduğu Okulsuz Toplum’la 1970’lerdeki alternatif eğitim hareketlerini derinden etkilemiş, ancak kendisi yaşamını bir eğitim eleştirmeni olarak sürdürmemiştir. Çünkü Illich’i asıl ilgilendiren, tek başına eğitim değildir. Hatta yaygın olarak sanıldığının aksine Illich’in eğitime karşı olduğuna dair bir görüşe de hiçbir yapıtında rastlanmaz.